خار پاشنه پا یکی از شایع ترین دلایل درد پاشنه است که می تواند کیفیت راه رفتن و فعالیت های روزمره را به طور جدی کاهش دهد. بسیاری از افراد نمی دانند از کجا بفهمیم خار پاشنه داریم و درد پاشنه را با خستگی یا کفش نامناسب اشتباه می گیرند. شناخت دقیق علت خار پاشنه چیست، علائم خار پاشنه و عوارض درمان نکردن خار پاشنه نقش مهمی در پیشگیری از مزمن شدن این مشکل دارد. در این مقاله به صورت کامل به بررسی خار پاشنه پا، علائم، تشخیص، عوارض و روش های درمان و پیشگیری می پردازیم.

خار پاشنه چیست؟

خار پاشنه پا یک زائده استخوانی کوچک است که در زیر استخوان پاشنه شکل می گیرد. این زائده معمولاً در اثر التهاب مزمن فاشیای کف پا ایجاد می شود؛ فاشیا نواری ضخیم از بافت همبند است که از پاشنه تا انگشتان پا امتداد دارد و نقش مهمی در حفظ قوس کف پا دارد.
نکته مهم این است که خود خار معمولاً دردناک نیست، بلکه التهاب و کشیدگی فاشیا عامل اصلی درد خار پاشنه محسوب می شود.

علائم خار پاشنه

علائم خار پاشنه می تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد، اما شایع ترین نشانه ها عبارتند از:

• درد تیرکشنده یا سوزشی در ناحیه پاشنه پا
• تشدید درد در اولین قدم های صبح یا بعد از استراحت طولانی
• کاهش درد پس از چند دقیقه راه رفتن و بازگشت مجدد آن پس از ایستادن طولانی
• درد هنگام راه رفتن روی سطوح سخت
• حساسیت پاشنه به لمس یا فشار

بسیاری از افراد زمانی متوجه می شوند مشکل دارند که از خود می پرسند از کجا بفهمیم خار پاشنه داریم؛ پاسخ معمولاً همین الگوی درد صبحگاهی و درد پس از استراحت است.

علت خار پاشنه چیست؟

خار پاشنه پا در نتیجه وارد شدن فشار مکرر و طولانی مدت به فاشیای کف پا ایجاد می شود. فاشیای کف پا یک نوار ضخیم و مقاوم از بافت همبند است که از استخوان پاشنه تا انگشتان پا امتداد دارد و نقش مهمی در حفظ قوس پا و جذب ضربه هنگام راه رفتن ایفا می کند.
زمانی که این بافت به طور مداوم تحت کشش و فشار بیش از حد قرار بگیرد، پارگی های بسیار ریز در محل اتصال آن به استخوان پاشنه ایجاد می شود. اگر این آسیب های ریز به موقع ترمیم نشوند، التهاب مزمن به وجود می آید و بدن برای ترمیم ناحیه آسیب دیده، کلسیم در این محل رسوب می دهد. تجمع تدریجی این رسوبات کلسیمی، به شکل یک زائده استخوانی کوچک ظاهر می شود که به آن خار پاشنه گفته می شود.
نکته مهم این است که خود خار استخوانی همیشه عامل درد نیست؛ بلکه التهاب و کشش فاشیای کف پا علت اصلی درد خار پاشنه محسوب می شود.

حتی اگر خار پاشنه پا می تواند بدون علت واضح ایجاد شود، برخی از عوامل می توانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهند. آن عوامل عبارتند از:

• سن: خار پاشنه پا بیشتر در سنین 40 تا 60 سالگی دیده می شود.
• انواع خاص ورزش: فعالیت هایی که فشار زیادی را روی پاشنه پا و بافت های متصل به آن وارد می کنند، مانند دویدن در مسافت طولانی، رقص باله و رقص هوازی می توانند به شروع خار پاشنه پا کمک کنند.
• مکانیک پا: صافی کف پا ، قوس بلند یا حتی الگوی غیرطبیعی راه رفتن می تواند بر نحوه توزیع وزن در هنگام ایستادن تأثیر بگذارد و فشار بیشتری را بر روی فاشیای کف پا وارد کند.
• چاقی: اضافه وزن استرس بیشتری بر فاشیای کف پا وارد می کند.
• مشاغلی که فرد را روی پا نگه می دارد: کارگران کارخانه، معلمان و سایرین که بیشتر ساعات کار خود را به راه رفتن یا ایستادن روی سطوح سخت می گذرانند، می توانند به فاشیای کف پا آسیب برسانند.

عوارض خار پاشنه پا

• ایجاد درد مزمن و مداوم در ناحیه پاشنه
• اختلال در راه رفتن و کاهش توان انجام فعالیت های روزمره
• تغییر الگوی راه رفتن برای فرار از درد
• افزایش فشار غیرطبیعی به زانو، لگن و کمر
• تشدید التهاب فاشیای کف پا در صورت عدم درمان
• کاهش تحرک و افت کیفیت زندگی در بلندمدت

عوارض درمان نکردن خار پاشنه

درمان نکردن خار پاشنه پا می تواند باعث درد مزمن پاشنه و محدود شدن راه رفتن و فعالیت های روزمره شود. بسیاری از افراد برای کاهش درد، نحوه راه رفتن خود را تغییر می دهند که این موضوع به مرور باعث فشار غیرطبیعی به زانو، لگن و کمر می شود. ادامه دار بودن التهاب فاشیای کف پا ممکن است منجر به تشدید درد، کاهش تحرک و افت کیفیت زندگی شود. به همین دلیل، تشخیص و درمان به موقع خار پاشنه نقش مهمی در جلوگیری از این عوارض دارد.

تشخیص خار پاشنه پا

خار پاشنه پا بر اساس تاریخچه پزشکی و معاینه فیزیکی تشخیص داده می شود. در طول معاینه، پزشک نقاط حساس پا را بررسی می کند. محل درد می تواند به تعیین علت آن کمک کند.

تست های تصویربرداری:

معمولاً هیچ آزمایشی لازم نیست. پزشک ممکن است تصویربرداری با اشعه ایکس یا رزونانس مغناطیسی (MRI) را پیشنهاد کند تا مطمئن شود مشکل دیگری مانند شکستگی باعث ایجاد درد در پای بیمار نمی شود.

درمان دارویی:

مسکن هایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن سدیم ممکن است درد و التهاب ناشی از خار پاشنه پا را کاهش دهند.

درمان غیردارویی:

تمرینات کششی و تقویتی یا استفاده از وسایل خاص ممکن است علائم را تسکین دهد. آن تمرینات عبارتند از:

• فیزیوتراپی: یک فیزیوتراپ می تواند یک سری تمرینات را برای کشش فاشیای کف پا و تاندون آشیل و تقویت عضلات ساق پا به شما نشان دهد. یک درمانگر همچنین ممکن است به شما یاد دهد که از چسب ورزشی برای حمایت از کف پای خود استفاده کنید.
• آتل های شبانه: فیزیوتراپ یا پزشک شما ممکن است به شما توصیه کند که هنگام خواب از آتلی استفاده کنید که ساق پا و قوس پای شما را بکشد. این کار فاشیای پلانتار و تاندون آشیل را در یک شب در یک موقعیت بلند نگه می دارد تا باعث افزایش کشش شود.
• ارتز: پزشک شما ممکن است برای کمک به توزیع یکنواخت تر فشار روی پاهای شما، پشتیبان های قوس دار (ارتز) را برای شما تجویز کند.

اگر اقدامات محافظه کارانه تر بعد از چند ماه جواب نداد، پزشک ممکن است موارد زیر را برای درمان خار پاشنه توصیه کند:

تزریقات:

تزریق داروی استروئیدی در ناحیه حساس می تواند باعث تسکین موقت درد شود. تزریق های متعدد توصیه نمی شود زیرا می توانند فاشیای کف پا را ضعیف کرده و احتمالاً باعث پارگی آن شوند. با استفاده از تصویربرداری اولتراسوند، پلاسمای غنی از پلاکت به دست آمده از خون خود بیمار را می توان برای بهبود بافت تزریق کرد.

درمان با امواج شوک برون بدنی:

در روش شاک ویو تراپی خار پاشنه در اصفهان ، امواج صوتی به ناحیه درد پاشنه هدایت می شوند تا التیام بافت را تحریک کنند. معمولاً برای خار پاشنه پای مزمن که به درمان های محافظه کارانه تر پاسخ نداده است، استفاده می شود. برخی از مطالعات نتایج امیدوارکننده ای را نشان می دهند اما این که به طور مداوم موثر باشد همچنان ثابت نشده است.

ترمیم بافت اولتراسونیک:

در این فناوری کم تهاجمی از تصویربرداری اولتراسوند برای هدایت یک کاوشگر سوزنی به داخل بافت آسیب دیده فاشیای کف پا استفاده می شود. با استفاده از انرژی اولتراسوند، نوک پروب به سرعت می لرزد تا بافت آسیب دیده را شکسته و سپس به بیرون مکش کند.

درمان غیرجراحی خار پاشنه پا

بیش از ۹۰٪ بیماران با روش های غیرجراحی بهبود پیدا می کنند. درمان های غیرجراحی شامل ترکیبی از اصلاح سبک زندگی، درمان های پزشکی و توانبخشی هستند.
روش های رایج درمان غیرجراحی:

• استراحت و کاهش فشار روی پاشنه
• یخ گذاری برای کاهش التهاب
• مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (با نظر پزشک)
• فیزیوتراپی و تمرینات کششی هدفمند
• استفاده از کفی و پد مخصوص خار پاشنه
• آتل شبانه برای کشش فاشیا و تاندون آشیل
• تزریق های درمانی (در موارد مقاوم)

هدف این درمان ها کاهش التهاب، تسکین درد خار پاشنه و جلوگیری از پیشرفت بیماری است.

شیوه زندگی و درمان های خانگی خار پاشنه

برای کاهش درد خار پاشنه پا، این نکات خودمراقبتی را امتحان کنید:

• حفظ وزن سالم: حمل وزن اضافی می تواند استرس بیشتری را روی فاشیای کف پا وارد کند.
• انتخاب کفش های حمایتی: کفش هایی با پاشنه کم تا متوسط، کفی ضخیم، قوس خوب و بالشتک اضافی به کاهش فشار بر فاشیای کف پا کمک می کنند. همچنین سعی کنید که پا برهنه راه نروید.
• نپوشیدن کفش های ورزشی کهنه: کفش های ورزشی قدیمی که توان حمایت از پاهایتان را ندارند، تعویض کنید.
• عوض کردن ورزش: ورزش خود را تغییر دهید. به جای پیاده روی یا آهسته دویدن، یک ورزش کم تاثیر مانند شنا یا دوچرخه سواری را امتحان کنید.
• گذاشتن یخ: یک کیسه یخ پوشیده از پارچه را به مدت 15 دقیقه، سه یا چهار بار در روز روی محل درد نگه دارید. یخ می تواند به کاهش درد و التهاب کمک کند.
• کشش پا و قوس کف پا: تمرینات خانگی ساده می توانند فاشیای کف پا، تاندون آشیل و عضلات ساق پا را کشش دهند.

روش های پیشگیری از درد خار پاشنه

با رعایت چند نکته ساده می توان تا حد زیادی از بروز خار پاشنه پا یا عود آن جلوگیری کرد:

• حفظ وزن مناسب
• استفاده از کفش استاندارد با قوس و ضربه گیر مناسب
• پرهیز از ایستادن طولانی مدت بدون استراحت
• انجام منظم تمرینات کششی کف پا و ساق
• تعویض کفش های ورزشی فرسوده
• پرهیز از راه رفتن طولانی با پای برهنه روی سطوح سخت

رعایت این نکات ساده اما کاربردی، نقش مهمی در کاهش فشار وارد بر فاشیای کف پا و پیشگیری از خار پاشنه دارد.

نسخه اصلی مطلب از کجا بفهمیم خار پاشنه داریم؟ | علائم و علت درد خار پاشنه پا را در سایت دکتر سلمان فلاح بخوانید.

---